โครงการส่งต่อเสียง “เปียโนของ Akiko” ในรูปแบบดิจิตอล
ความทรงจำที่บอกเล่าผ่านดนตรี อนาคตที่เชื่อมถึงด้วยเสียงสะท้อน
บ้านพักในอุทยานอนุสรณ์สันติภาพเมืองฮิโรชิมะมีเปียโนอัพไรท์หลังหนึ่งตั้งอยู่ ซึ่งรู้จักกันดีในชื่อ “เปียโนของ Akiko” (Akiko’s Piano) เปียโนหลังนี้ผลิตขึ้นในปี 1926 และเคยเป็นของ Akiko Kawamoto ชาวฮิโรชิมะในช่วงเวลานั้น
เปียโนได้รับความเสียหายจากเหตุการณ์ทิ้งระเบิดปรมาณูเมื่อวันที่ 6 สิงหาคม 1945 เครื่องดนตรีชิ้นนี้ได้รับการบูรณะในปี 2005 และมีการอนุรักษ์และดูแลอย่างดีมาจนถึงปัจจุบัน
ตลอดหลายปีที่ผ่านมา นักดนตรีชื่อดังหลายคนได้มีโอกาสเล่นเปียโนนี้ รวมถึง Martha Argerich นักเปียโนชื่อก้องโลก ด้วยเสียงและบทบาทในประวัติศาสตร์ เปียโนหลังนี้ได้กลายมาเป็นสัญลักษณ์แห่งสันติภาพ
เมื่อวันที่ 15 ตุลาคม 2025 โครงการใหม่ได้เริ่มต้นขึ้น โดยต่อยอดจากโครงการ Music for Peace: 80th Anniversary of the Atomic Bombing – Akiko’s Piano Benefit Concert ซึ่งมี Martha Argerich, Akane Sakai และ Hayato Sumino ร่วมแสดง
โครงการส่งต่อเสียง “เปียโนของ Akiko” ในรูปแบบดิจิตอลมุ่งที่จะอนุรักษ์สุ้มเสียงของเปียโนหลังนี้ไว้เพื่ออนาคต
บทความนี้เล่าถึงการเดินทางของเปียโนและเรื่องราวเบื้องหลังการอนุรักษ์ในรูปแบบดิจิตอลผ่านการเล่าเรื่องของผู้ที่เกี่ยวข้องในโครงการนี้
เมื่อเปียโนสื่อสารได้ดั่งคำพูด
เปียโนของ Akiko ยังคงมีชีวิตผ่านการแสดงของนักเปียโนมากมายตลอดหลายปีที่ผ่านมา ความหมายของเสียงเปียโนมีแต่จะลึกซึ้งขึ้นเรื่อยๆ ตามกาลเวลา
Shoji Sato จาก KAJIMOTO คือหนึ่งในผู้ริเริ่มโครงการนี้ มีช่วงเวลาหนึ่งที่ทำให้เขารับรู้ถึงความสำคัญของเปียโนอย่างลึกซึ้ง
หลังจากคอนเสิร์ตในฮิโรชิมะ Martha Argerich ขอลองเล่นเปียโนหลังนี้ เธออยู่ต่อหลังจบการแสดง ณ สถานที่จัดงาน และบรรเลงเปียโนนี้เป็นครั้งแรก
เธอได้ทบทวนถึงประสบการณ์นี้และแบ่งปันความคิดเห็นของเธอกับเราว่า:
“อาจฟังดูแปลก แต่ดูเหมือนว่าเปียโนตัวนี้จะชื่นชอบ Chopin บางที Akiko อาจจะชื่นชอบ Chopin และเล่นเพลงของเขาบ่อยๆ ก็ได้ บางทีความทรงจำเหล่านั้นอาจยังคงอยู่ในเปียโนตัวนี้ นี่เป็นเครื่องดนตรีที่พิเศษมาก”
Martha Argerich เป็นนักดนตรีที่สัมผัสกับเครื่องดนตรีทั่วโลกมามากมายนับไม่ถ้วน ดังนั้น ความเห็นของเธอที่กล่าวถึง “ความทรงจำ” ที่ฝังอยู่ในเปียโนจึงสร้างความประทับใจที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น
และยังช่วยให้เข้าใจถึงการเปลี่ยนผ่านของเวลาที่แฝงอยู่ภายในเสียงของเครื่องดนตรี
ในขณะนั้น เปียโนให้ความรู้สึกมากกว่าแค่สิ่งสำคัญทางประวัติศาสตร์
แต่ให้ความรู้สึกราวกับว่าเป็นสิ่งมีชีวิต สิ่งที่เปี่ยมด้วยความทรงจำและสื่อสารกับผู้คนได้
อนุรักษ์สุ้มเสียงไว้เพื่ออนาคต
Tomie Futakuchi เป็นส่วนหนึ่งของ HOPE Project และมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์มรดกแห่งเปียโนของ Akiko ในฮิโรชิมะ เธอแสดงความเห็นเกี่ยวกับเปียโนของ Akiko ว่า:
“เมื่อฉันเริ่มมีส่วนร่วมอย่างจริงจังในการเผยแพร่กิจกรรมทางดนตรีทั่วฮิโรชิมะ จู่ๆ ฉันก็นึกถึงเปียโนของ Akiko ขึ้นมา ฉันคิดกับตัวเองว่า ‘คงจะดีมากถ้าเราสามารถอนุรักษ์เปียโนนั้นไว้ได้ด้วย’”
Hiroshi Sakaibara ช่างจูนเปียโนที่มีส่วนร่วมโดยตรงในงานบูรณะเปียโนได้เก็บความปรารถนานั้นไว้ในใจ
เมื่อเขาได้พบกับเครื่องดนตรีชิ้นนี้เป็นครั้งแรกเมื่อประมาณ 22 หรือ 23 ปีก่อน มันอยู่ในสภาพที่ไม่สามารถเล่นได้
“ผมรู้สึกได้ทันทีว่านี่คือสิ่งที่ไม่ควรปล่อยทิ้งโดยเด็ดขาด เปียโนนี่คือสิ่งที่ต้องได้รับการอนุรักษ์และจดจำ”
สัญชาตญาณที่บ่งบอกว่าสิ่งนี้ต้องได้รับการปกป้อง การสะสมความรู้สึกเหล่านั้นไว้ ตลอดจนการดำเนินการที่ตามมา ส่งผลให้เปียโนได้รับการดูแลรักษาอย่างดีมาโดยตลอด
แต่ไม่ว่าจะดูแลรักษาอย่างดีแค่ไหน เครื่องดนตรีที่จับต้องได้ชิ้นนี้ก็ไม่อาจคงสภาพเดิมได้ตลอดไป ในที่สุดคำถามที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ก็เกิดขึ้น: “เราจะส่งต่อเสียงของเครื่องดนตรีชิ้นนี้ไปสู่คนรุ่นหลังได้อย่างไร”
Tomie เล่าว่า:
“อีกไม่นาน เปียโนของ Akiko ก็จะมีอายุเกือบ 100 ปี เป็นเรื่องยากที่จะรักษามันไว้ตลอดไป ฉันจึงคิดว่าเราพอจะมีวิธีส่งต่อเสียงของเปียโนนี้ให้กับคนรุ่นหลังหรือไม่”
Hiroshi มีความคิดเห็นที่คล้ายกัน
“ผมรู้สึกแบบเดียวกันเลย ถึงจุดหนึ่ง เครื่องดนตรีชิ้นนี้จะถึงขีดจำกัดทางกายภาพ ผมจึงหวังอย่างยิ่งว่าเราจะสามารถอนุรักษ์เสียงของมันไว้ได้ไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง การบันทึกเสียงแบบดิจิตอลจึงเป็นอะไรที่สมเหตุสมผลอย่างยิ่ง”
ความปรารถนาที่มีร่วมกันของบุคคลเหล่านี้ที่จะปกป้องเครื่องดนตรีชิ้นนี้เอาไว้ค่อยๆ นำไปสู่แนวคิดใหม่ ซึ่งไม่ใช่แค่การอนุรักษ์ตัวเปียโนเท่านั้น แต่ยังรวมถึงเสียงของมันด้วย
นี่คือจุดที่บริษัทผู้ผลิตเครื่องดนตรี CASIO มองเห็นความเป็นไปได้ที่จะทำให้ความฝันนี้เป็นจริง
Tetsuro Ono จากบริษัท Casio Computer Co., Ltd. ผู้รับผิดชอบโครงการนี้ กล่าวว่า:
“เรารู้สึกได้รับความไว้วางใจให้หาคำตอบของคำถามสำคัญข้อหนึ่ง: เทคโนโลยีดิจิตอลจะมีบทบาทอย่างไรในการสืบทอดเสียงของเปียโนนี้ไปสู่อนาคต รวมถึงประวัติศาสตร์และอารมณ์ความรู้สึกที่อยู่เบื้องหลัง ในฐานะผู้ผลิตเครื่องดนตรีอิเล็กทรอนิกส์ เราเชื่อว่าเป็นความรับผิดชอบของเราที่จะส่งต่อวัฒนธรรมดนตรีไปสู่คนรุ่นหลัง การช่วยอนุรักษ์เสียงอันเป็นเอกลักษณ์นี้ไว้เพื่ออนาคตถือเป็นความพยายามที่มีความหมายอย่างยิ่ง”
ในช่วงเวลานี้เองที่ความปรารถนาที่จะอนุรักษ์เปียโนของ Akiko เริ่มก่อตัวเป็นรูปเป็นร่าง
การบันทึกเสียงที่เป็นเอกลักษณ์หนึ่งเดียวในโลก
เมื่อความตั้งใจที่จะอนุรักษ์เปียโนของ Akiko ชัดเจนขึ้น สถานการณ์ในโลกความเป็นจริงและวิธีการแก้ไขปัญหาต่างๆ ก็เริ่มชัดเจนขึ้นเช่นกัน คำถามที่สำคัญที่สุดคือ “ควรบันทึกเสียงอย่างไร”
แน่นอนว่าเครื่องดนตรีที่มีอายุกว่าหนึ่งร้อยปีนั้นย่อมมีรายละเอียดและลักษณะพิเศษมากมายที่ไม่สามารถวัดได้ด้วยมาตรฐานยุคใหม่เพียงอย่างเดียว บุคคลที่ต้องเผชิญความท้าทายเหล่านี้โดยตรงคือวิศวกรเสียง Akinobu Mukaedani
“เปียโนนี้เป็นเครื่องดนตรีที่มีเอกลักษณ์หนึ่งเดียวในโลกและมีอายุมากกว่าหนึ่งร้อยปี ทันทีที่เราเริ่มบันทึกเสียง ผมรู้เลยว่านี่เป็นเครื่องดนตรีที่แตกต่างอย่างสิ้นเชิงเมื่อเทียบกับเปียโนสมัยใหม่ นั่นเป็นเรื่องสุดประหลาดใจแรกที่เราเจอ”
การตระหนักถึงความท้าทายเฉพาะตัวนี้หมายถึงการเริ่มต้นจากศูนย์ โดยใช้กระบวนการลองผิดลองถูกเพื่อหาแนวทางที่เหมาะสม
“เราต้องหาแนวทางที่ดีที่สุดเพื่อเก็บรายละเอียดเครื่องดนตรีชิ้นนี้ มันเป็นกระบวนการที่ยากลำบากอย่างยิ่ง”
มีการบันทึกตัวอย่างเสียงประมาณ 3,000 ตัวอย่างในฮิโรชิมะ จากตัวอย่างเหล่านี้ ทีมได้คัดเลือกและปรับแต่งเสียงอย่างพิถีพิถัน โดยปรับความก้องกังวานและเนื้อเสียง ก่อนที่จะสร้างไลบรารีเสียงขั้นสุดท้ายที่มีประมาณ 1,700 โทน
“แต่การเรียงลำดับตัวอย่างเสียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ” Mukaedani กล่าว “การเปลี่ยนผ่านระหว่างโทนเสียงที่ต่างกันต้องให้ความรู้สึกเป็นธรรมชาติ มิเช่นนั้นเครื่องดนตรีชิ้นนี้จะไม่สามารถทำงานได้อย่างเหมาะสม เราให้ความสำคัญเป็นพิเศษกับการสร้างความมั่นใจว่าการเปลี่ยนแปลงของไดนามิกขณะบรรเลงจะฟังดูเป็นธรรมชาติ”
ด้วยการใช้เทคโนโลยีล้ำสมัย ทีมได้ร่วมมือกันเพื่อแก้ปัญหาที่ไม่สามารถอธิบายได้ด้วยตัวเลขเพียงอย่างเดียว
นี่ไม่ใช่เพียงกระบวนการสร้างเสียงขึ้นมาใหม่ แต่เป็นการพยายามที่จะจับเอาแก่นแท้ของเครื่องดนตรีนั้นเอาไว้
Tetsuro อธิบายถึงปรัชญาเบื้องหลังของแนวทางนี้:
“การสืบทอดเสียงของเครื่องดนตรีที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานเช่นนี้ไม่ใช่แค่เรื่องของการแก้ปัญหาทางเทคนิค เราเชื่อว่าการเชื่อมโยงกับยุคสมัย ความหวัง และความฝันที่เครื่องดนตรีนี้สื่อถึงนั้นเป็นสิ่งสำคัญ แทนที่จะทำให้เสียงฟังดู ‘สะอาดขึ้น’ เพียงอย่างเดียว เราให้ความสำคัญกับการรักษาเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่เปียโนของ Akiko พัฒนาอย่างต่อเนื่องมาตลอดหลายปี”
การจำลองเสียงให้เหมือนจริงเพียงอย่างเดียวไม่ใช่เป้าหมาย
สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการรักษาสิ่งที่ทำให้เปียโนมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวเอาไว้
หลักการนี้กลายมาเป็นปรัชญาหลักที่กำหนดทิศทางกระบวนการบันทึกเสียงทั้งหมด
สิ่งที่นักเปียโนค้นพบ
การเตรียมการทั้งหมดนี้จะคุ้มค่าหรือไม่นั้นขึ้นอยู่กับช่วงเวลาเดียว เสียงจะก้องกังวานอย่างไรเมื่อได้ยินบนเวที
นักเปียโน Hayato Sumino ได้แสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับการแสดงสด
“ผมรู้สึกว่าเอกลักษณ์เฉพาะตัวของเสียงนั้นถูกบันทึกไว้ได้ดีมาก อันที่จริง มีบางช่วงเวลาที่ผมกำลังเล่นอยู่ซึ่งบุคลิกเฉพาะตัวของมันดูเหมือนจะปรากฏออกมาชัดเจนยิ่งกว่าตัวเครื่องดนตรีต้นฉบับเสียอีก ผมคิดว่านั่นเป็นสิ่งที่น่าทึ่งมาก”
นักเปียโน Akane Sakai ยังมีส่วนร่วมในกระบวนการทั้งหมดตั้งแต่การบันทึกเสียงและการตัดต่อ เธอจึงได้สัมผัสกับการเปลี่ยนแปลงเหล่านั้นโดยตรง
“ความประทับใจแรกของฉันคือ มันสามารถสร้างโทนเสียงที่หลากหลายได้มากกว่าที่ฉันจินตนาการไว้มาก นี่เป็นเปียโนที่พิเศษจริงๆ ในระหว่างกระบวนการทำงาน เราได้พูดคุยกับทีมงานและแสดงความคิดเห็น เช่น ‘ฉันอยากได้โทนในช่วงเสียงนี้มากขึ้นอีกหน่อย’ จากนั้นเสียงก็จะเปลี่ยนไปภายในไม่กี่วินาที คุณสามารถรู้สึกได้ถึงคุณภาพเสียงที่ดีขึ้นแบบเรียลไทม์ การได้สัมผัสถึงการพัฒนานั้นต่อหน้าต่อตาเป็นประสบการณ์ใหม่โดยสิ้นเชิง”
จากประสบการณ์เหล่านี้ Hayato ได้พบกับความหมายที่ลึกซึ้งยิ่งกว่าของโครงการนี้ “เปียโนของ Akiko เป็นเครื่องดนตรีที่มีความลึกซึ้งอย่างมาก ซึ่งมาพร้อมกับเรื่องราวมากมาย สักวันหนึ่งเครื่องดนตรีชิ้นนี้อาจเล่นไม่ได้อีกต่อไป จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมการเก็บรักษาไว้ในรูปแบบดิจิตอลเพื่อให้คนรุ่นหลังได้สัมผัสจึงเป็นสิ่งที่มีความหมายลึกซึ้งในตัวเอง โครงการนี้สะท้อนให้เห็นถึงเจตนาที่ชัดเจนในการส่งต่อเครื่องดนตรีชิ้นนี้ให้กับคนรุ่นหลังในอนาคต”
ความทรงจำที่บอกเล่าผ่านดนตรี อนาคตที่เชื่อมถึงด้วยเสียงสะท้อน
คำพูดของ Hayato บ่งบอกอะไรมากกว่าแค่การที่เสียงนั้นได้รับการบันทึกไว้ในรูปแบบดิจิตอล การอนุรักษ์ที่แท้จริงมีความหมายมากกว่านั้น สิ่งนี้หมายถึงการทำให้แน่ใจว่าเสียงนั้นจะยังคงมีชีวิตอยู่ต่อไปผ่านมือของผู้ที่สัมผัส บรรเลง และทำให้มันมีชีวิตอีกครั้ง
Shoji ผู้ซึ่งติดตามโครงการนี้อย่างใกล้ชิดเช่นกัน ออกความเห็นถึงแก่นแท้ของเปียโนของ Akiko ว่า:
“เปียโนของ Akiko เป็นมากกว่าแค่วัตถุชิ้นหนึ่ง แต่เป็นสิ่งที่มาพร้อมกับจิตวิญญาณของมนุษย์ Martha Argerich เคยอธิบายถึงเสียงของเปียโนนี้ว่า เป็นสิ่งที่มีแก่นแท้เหนือกว่าเครื่องดนตรีทั่วไป เมื่อได้ยินเธอพูดเช่นนั้น ผมก็รู้สึกได้ทันทีว่านี่ไม่ใช่แค่โครงการอนุรักษ์เปียโนในรูปแบบดิจิตอล แต่เป็นการส่งต่อบางสิ่งไปสู่อนาคต
ในขณะเดียวกัน เสียงยังคงไม่สมบูรณ์แบบ ณ เวลาที่บันทึก เสียงจะมีความหมายได้ก็ต่อเมื่อมีผู้บรรเลงเท่านั้น สิ่งสำคัญที่สุดคือการส่งต่อสิ่งนั้นจากรุ่นสู่รุ่นอย่างต่อเนื่อง”
แล้วบริษัทผู้ผลิตมีบทบาทอย่างไรในการส่งต่อบางสิ่งไปสู่อนาคต
Tetsuro จาก CASIO ได้ให้คำอธิบายเพิ่มเติม:
“เปียโนดิจิทัล CELVIANO ที่ใช้บนเวทีเพื่อจำลองเสียงเปียโนของ Akiko ออกแบบมาโดยมีเป้าหมายเพื่อผสานเสียงก้องกังวานแบบดั้งเดิมของแกรนด์เปียโนเข้ากับความก้าวหน้าสมัยใหม่ที่เกิดจากเทคโนโลยีดิจิตอล จากมุมมองนี้ การพัฒนา CELVIANO จึงสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของโครงการนี้อย่างเป็นธรรมชาติ จึงทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมที่สามารถนำพาเสียงนี้ไปสู่อนาคตได้
เปียโนของ Akiko เป็นที่เก็บบันทึกความทรงจำที่หล่อหลอมมานานหลายปี ด้วยการรักษาความทรงจำเหล่านั้นไว้ในรูปแบบดิจิตอลและช่วยให้ส่งต่อความทรงจำเหล่านั้นไปยังคนรุ่นหลังได้ เราหวังว่าจะสามารถขยายพลังของดนตรีให้กว้างขึ้น โดยการเชื่อมโยงผู้คนเข้าด้วยกันและสืบทอดอารมณ์ความรู้สึกข้ามกาลเวลา”
สุดท้าย Tomie ได้แบ่งปันความคิดและความรู้สึกของตัวเองในฐานะผู้ที่อุทิศเวลาหลายปีให้กับการปกป้องเปียโน:
“นี่คือความจริงที่เหนือไปกว่าสิ่งที่เราจินตนาการไว้มาก ความจริงที่ว่า เสียงนี้สามารถเข้าถึงผู้คนที่ไม่เคยมีโอกาสสัมผัสเปียโนด้วยตนเองนั้นเป็นสิ่งที่น่าทึ่งจริงๆ ฉันหวังว่าเด็กๆ และผู้ที่รักดนตรีทั่วโลกจะได้สัมผัสไม่เพียงแค่เสียงของเปียโนของ Akiko แต่ยังรวมถึงข้อความเกี่ยวกับสันติภาพที่จิตวิญญาณที่เปียโนนี้สื่อถึงด้วย”
เสียงไม่ได้จบลงหลังจากถูกบันทึก แต่ได้รับการชุบชีวิตใหม่ทุกครั้งที่บรรเลง
เสียงสะท้อนของเปียโนของ Akiko จะยังคงถูกส่งต่อไปสู่อนาคต ทั้งผ่านทางเสียงเพลงและข้อความแห่งสันติภาพ และผ่านมือของผู้เล่น
ขอขอบคุณ
HOPE Project (General Incorporated Association)
https://www.akikos-piano.com
Public Interest Incorporated Association
Hiroshima Symphony Orchestra Association
