Akiko's Piano

Herinnering uitgesproken door geluid, een toekomst verbonden door resonantie

In het rusthuis van het Hiroshima Peace Memorial Park staat een piano die bekend staat als Akiko's Piano. Het werd gebouwd in 1926 en behoorde ooit toe aan Akiko Kawamoto, een inwoner van Hiroshima in die periode.

De piano werd beschadigd tijdens het atoombombardement dat plaatsvond op 6 augustus 1945. Sindsdien is het in 2005 gerestaureerd en tot op de dag van vandaag zorgvuldig bewaard en verzorgd.

Door de jaren heen hebben veel beroemde musici ervaren hoe het is om het te spelen, waaronder de wereldberoemde pianiste Martha Argerich. Dankzij zowel zijn klank als zijn plaats in de geschiedenis is de piano een vredesboodschap gaan belichamen.

Op 15 oktober 2025 is een nieuw project gestart, als vervolg op Music for Peace: 80th Anniversary of the Atomic Bombing - Akiko's Piano Benefit Concert, met Martha Argerich, Akane Sakai en Hayato Sumino.

Het "Akiko's Piano" Digital Instrument Sound Project heeft als doel het geluid van de piano te bewaren voor de toekomst.

Dit artikel vertelt over de reis die de piano heeft afgelegd en het verhaal achter de digitale bewaring, verteld door de stemmen van degenen die bij het project betrokken waren.

Toen de piano sprak

Akiko's Piano is door de jaren heen levend gehouden door optredens van veel verschillende pianisten. De betekenis van het geluid is in de loop der tijd alleen maar dieper geworden.

Shoji Sato van KAJIMOTO is een van de initiatiefnemers van dit project. Er was een moment in het bijzonder dat hem scherp bewust maakte van de betekenis van de piano.

Na een concert in Hiroshima vroeg Martha Argerich of ze de piano mocht proberen. Ze bleef daarna achter in de zaal en speelde het daar voor de eerste keer.

Later dacht ze na over deze ervaring en deelde haar gedachten met ons:

"Dit klinkt misschien vreemd, maar het lijkt alsof de piano een voorliefde heeft voor Chopin. Misschien hield Akiko wel van Chopin en speelde ze het vaak. Misschien leven die herinneringen voort in deze piano. Het is een heel speciaal instrument."

Martha Argerich is een musicus die over de hele wereld talloze instrumenten heeft leren kennen. Daarom laten haar opmerkingen over het nadenken over het "geheugen" in de piano een nog diepere indruk achter.

Dit helpt ook om het verstrijken van de tijd in het geluid te laten doordringen.

Op dat moment voelde de piano als veel meer dan alleen maar een historisch artefact. Het voelde als een levend object; een object dat herinneringen bevat en met mensen kan communiceren.

Het geluid behouden voor de toekomst

Tomie Futakuchi maakt deel uit van het HOPE Project en is betrokken bij het behoud van de nalatenschap van Akiko's Piano in Hiroshima. Over Akiko's Piano hadden ze het volgende te zeggen:

"Toen ik voor het eerst betrokken raakte bij het actief verspreiden van muzikale activiteiten in Hiroshima, herinnerde ik me opeens Akiko's Piano. Ik dacht bij mezelf: Het zou geweldig zijn als we die piano ook konden behouden."

Pianostemmer Hiroshi Sakaibara, die direct betrokken was bij de restauratie van de piano zelf, nam die wens ter harte. Toen hij het instrument zo'n 22 of 23 jaar geleden voor het eerst zag, was het niet in bespeelbare staat.

"Ik voelde meteen dat dit iets was dat nooit weggegooid mocht worden. Het was een piano die bewaard en herinnerd moest worden."

Dit instinctieve gevoel dat het iets was dat beschermd moest worden, de opeenstapeling van die gevoelens en de acties die daarop volgden, resulteerden in het zorgvuldige behoud van de piano door de tijd heen.

Maar hoe zorgvuldig het ook behandeld wordt, een fysiek instrument kan niet voor altijd in dezelfde staat blijven. Uiteindelijk rijst er een onvermijdelijke vraag: "Hoe kan dit geluid worden doorgegeven aan toekomstige generaties?"

Tomie herinnert zich:

"Binnenkort is Akiko's Piano bijna 100 jaar oud. Het is moeilijk om het voor altijd te bewaren, dus ik begon me af te vragen of het geluid op zijn minst kon worden doorgegeven aan toekomstige generaties."

Hiroshi had een soortgelijke mening.

"Ik voelde precies hetzelfde. Er komt een moment waarop het instrument zijn fysieke limiet bereikt. Daarom had ik goede hoop dat het geluid op de een of andere manier bewaard zou kunnen blijven. Digitaal opnemen is daarom enorm zinvol."

De collectieve wensen van deze individuen die ernaar streefden om dit instrument te beschermen, leidden geleidelijk tot het ontstaan van een nieuw idee; niet alleen het behoud van de piano zelf, maar ook het geluid ervan.

Dit is waar de fabrikant van muziekinstrumenten CASIO de mogelijkheid zag om deze droom werkelijkheid te laten worden. Casio Computer Co., Ltd.'s Tetsuro Ono, die verantwoordelijk was voor het project weerspiegelde:

"We hadden het gevoel dat het antwoord op een belangrijke vraag aan ons was toevertrouwd: Welke rol kan digitale technologie spelen in het overbrengen van het geluid van deze piano, evenals de geschiedenis en de emoties erachter, naar de toekomst? Als fabrikant van elektronische muziekinstrumenten vinden we het onze verantwoordelijkheid om ook de muziekcultuur door te geven aan toekomstige generaties. Helpen om dit unieke geluid voor de toekomst te behouden is een zeer betekenisvolle onderneming."

Op dat moment begon het verlangen om Akiko's Piano te bewaren eindelijk concrete vormen aan te nemen.

Een uniek geluid vastleggen

Terwijl de vastberadenheid om Akiko's Piano te behouden zich verhardde, werd ook de praktische realiteit van de situatie duidelijk en hoe de uitdagingen konden worden aangepakt. De belangrijkste vraag was "Hoe moet het worden opgenomen?"

Natuurlijk heeft een instrument dat al honderd jaar bestaat veel nuances en onregelmatigheden die niet alleen met moderne maatstaven gemeten kunnen worden. De persoon die deze uitdagingen het hoofd bood was geluidstechnicus Akinobu Mukaedani.

"Het is een uniek instrument dat meer dan honderd jaar oud is. Zodra we begonnen met opnemen, realiseerde ik me dat dit een heel ander instrument was dan moderne piano's. Dat was de eerste grote verrassing."

Het herkennen van deze unieke uitdaging betekende dat we vanaf nul moesten beginnen, met vallen en opstaan om de juiste aanpak te bepalen.

"We moesten bepalen wat de beste manier was om het instrument vast te leggen. Het was een extreem veeleisend proces."

In Hiroshima werden ongeveer 3000 monsters geregistreerd. Hieruit selecteerde en verfijnde het team zorgvuldig de geluiden - door hun resonantie en textuur aan te passen - voordat ze de uiteindelijke bibliotheek van ongeveer 1700 tonen reconstrueerden.

"Maar alleen het regelen van de monsters was niet genoeg," zei Mukaedani. "De overgangen tussen de geluiden moeten natuurlijk aanvoelen, anders werkt het niet goed als muziekinstrument. We hebben er vooral op gelet dat dynamische veranderingen tijdens de uitvoering natuurlijk aanvoelden."

Met behulp van geavanceerde technologie werkte het team samen om een probleem op te lossen dat niet alleen met getallen gedefinieerd kon worden.

Dit was niet alleen een proces van het reproduceren van de geluiden, maar eerder een poging om de essentie van het instrument te vangen.

Tetsuro beschrijft de filosofie achter deze aanpak:

"Het geluid erven van een instrument met zo'n lange geschiedenis is niet alleen een kwestie van technische problemen oplossen. We vonden het belangrijk om ons bezig te houden met die periode en de hoop en dromen die erin vervat zitten. In plaats van het geluid simpelweg 'schoner' te maken, was onze prioriteit om het unieke karakter te behouden dat Akiko's Piano in de loop der jaren is blijven ontwikkelen."

Het nauwkeurig nabootsen van het geluid alleen was niet het doel. Het belangrijkste was om te behouden wat de piano uniek maakt. Dat principe werd de leidende filosofie voor het hele opnameproces.

Wat de pianisten ontdekten

Of al deze voorbereidingen het uiteindelijk waard zouden zijn, kwam neer op één enkel moment. Hoe zou het geluid resoneren op het podium?

Pianist Hayato Sumino deelde zijn gedachten toen hij nadacht over het optreden.

"Ik vond dat het onderscheidende karakter van het geluid heel goed was vastgelegd. Er waren zelfs momenten dat de unieke persoonlijkheid nog duidelijker naar voren leek te komen dan uit het originele instrument zelf. Ik vond dat ongelooflijk fascinerend."

Pianiste Akane Sakai maakte ook deel uit van het hele proces tijdens de opnames en het bewerken en heeft die veranderingen dus uit de eerste hand meegemaakt.

"Mijn eerste indruk was dat het in staat was om veel meer toonvariatie te produceren dan ik me had voorgesteld, dit is echt een speciale piano. Terwijl we tijdens het proces met het team discussieerden, deelde ik feedback zoals 'Ik zou graag wat meer van dit in dit register willen', en dan veranderde het geluid het binnen een paar seconden. Je kon het geluid echt voelen verbeteren. Het was een compleet nieuwe ervaring om dat gevoel van groei recht voor mijn neus te ervaren."

Dankzij deze ervaringen kwam Hayato ook tot bezinning over de diepere betekenis van het project.

"Akiko's Piano is een zeer diepgaand instrument, dat zoveel verschillende verhalen met zich meedraagt. Op een dag zal het misschien niet meer speelbaar zijn en daarom is het digitaal bewaren zodat het voor toekomstige generaties kan blijven bestaan een krachtige boodschap op zich. Dit project weerspiegelt een duidelijke intentie om het door te geven aan de toekomst, voor toekomstige generaties."

Het geluid krijgt nieuw leven

Hayato's woorden suggereren veel meer dan het simpele feit dat het geluid digitaal bewaard is gebleven. Echte conservering betekent iets meer, het betekent ervoor zorgen dat het geluid blijft voortleven door de handen van degenen die het aanraken, bespelen en weer tot leven brengen.

Shoji, die het project ook op de voet heeft gevolgd, dacht na over de essentie van Akiko's Piano:

"Akiko's Piano is meer dan een object, het is iets dat de menselijke geest in zich draagt. Martha Argerich beschreef het geluid ooit als iets dat een essentie bevat die verder gaat dan dat van een louter instrument. Toen ik haar dat hoorde zeggen, had ik natuurlijk het gevoel dat dit niet zomaar een project was om de piano digitaal te bewaren, maar een daad van iets doorgeven aan de toekomst.

Tegelijkertijd is een geluid niet compleet op het moment dat het wordt opgenomen. De betekenis ervan komt pas tot leven als iemand het speelt. Het belangrijkste is dat het van mens tot mens wordt doorgegeven."

Welke rol kan een bedrijf spelen bij het doorgeven van iets? Tetsuro van CASIO was zo vriendelijk om hierover uit te weiden:

"De CELVIANO digitale piano die op het podium wordt gebruikt om het geluid van Akiko's Piano te reproduceren, is ontworpen met het doel om de traditionele resonantie van een vleugelpiano te harmoniseren met de moderne vooruitgang die mogelijk wordt gemaakt door digitale technologie. Vanuit dit oogpunt sloot de ontwikkeling van de CELVIANO op natuurlijke wijze aan bij het doel van dit project, waardoor het kan dienen als een brug die dit geluid naar de toekomst kan dragen.

Akiko's Piano bevat herinneringen die in de loop van vele jaren zijn gevormd. Door deze herinneringen in digitale vorm te bewaren en ze door te geven aan toekomstige generaties, hopen we de kracht van muziek verder uit te breiden door mensen met elkaar te verbinden en emoties over te dragen door de tijd heen."

Tot slot deelde Tomie zijn gedachten en emoties als iemand die vele jaren heeft gewijd aan het beschermen van de piano:

"Dit is een realiteit die verder gaat dan we ooit voor mogelijk hadden gehouden. Het feit dat dit geluid nu mensen kan bereiken die nooit de kans hebben gehad om de piano persoonlijk aan te raken, is echt opmerkelijk. Ik hoop dat kinderen en muziekliefhebbers over de hele wereld niet alleen het geluid van Akiko's Piano kunnen horen, maar ook de vredesboodschap die haar geest met zich meedraagt."

Geluid houdt niet op nadat het is opgenomen, het krijgt een nieuw leven telkens als het wordt afgespeeld. De weerklank van Akiko's Piano zal in de toekomst worden doorgegeven, zowel door het geluid als door de vredesboodschap, door de handen van degenen die erop spelen.